Κυριακή, 17 Ιουλίου 2011

I Love ..Tourism....


Είμαστε μια χώρα τουριστική. Ο κλάδος συνεισφέρει περίπου το 16% του ΑΕΠ, καλύπτει περίπου το 27% του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου και προσφέρει το 20% περίπου της απασχόλησης (έμμεσης και άμεσης). Ένας περίπου στους πέντε έλληνες, ζει απ’ αυτόν. Αναμφίβολη αν και δύσκολα μετρήσιμη είναι και η πολλαπλασιαστική συνεισφορά του σε ‘ξένους’ κλάδους, όπως για παράδειγμα, της γεωργίας ή των κατασκευών.
Στο παγκόσμιο τουριστικό ‘στερέωμα’ η χώρα μας βρίσκεται στην 29η θέση (ήταν το 2009 στην 25η) ανάμεσα σε 140 περίπου χώρες. Πολύ καλή υποδομή (5η θέση), πολιτιστική κληρονομιά και θετική στάση της κοινωνίας απέναντι στον τουρίστα την κατατάσσουν στην θέση αυτή. Με σχετικά χαμηλό το εργατικό κόστος ανά κλίνη (τρίτοι φτηνότεροι στην Ευρώπη μετά την Πορτογαλία και την Ισπανία) εξ άλλου, και η ανταγωνιστικότητά της είναι σχετικά καλή.
Οι τουριστικές πολιτικές που ακολουθήθηκαν υπήρξαν ένα αβέβαιο εκκρεμές. Σε μια πρώτη μεγάλη περίοδο (μέχρι περίπου το 1967), δόθηκε κυρίως βάρος σε μεγάλου μεγέθους τουριστικές μονάδες καθώς και στους μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης. Ακολούθησε μια δεύτερη μεγάλη περίοδος (μέχρι περίπου το 1990) όπου προτιμήθηκε η υποστήριξη μεσαίων και μικρών μονάδων, και μετά κι απ’ αυτήν, μέχρι και σήμερα, γίνεται μια προσπάθεια ‘ισορροπίας’ των δύο διαφορετικών πολιτικών με φανερή την επιστροφή στις μεγαλύτερες επενδύσεις.
Η κοινωνία αναμφίβολα στράφηκε προς τον τουρισμό. Δεν χρειάστηκαν μεγάλες επενδυτικές προσπάθειες απ’ το κράτος γι αυτό. Ακόμη και σήμερα ο ΣΕΤΕ (ξενοδόχοι) ‘διαμαρτύρεται’ πως η κρατική χρηματοδότηση του κλάδου (περίπου 6%) είναι μικρή σχετικά με την δυναμικότητά του. Ο ‘τουρισμός’ ήταν ‘εύκολος’, ευκολότερος φυσικά απ’ την πρωτογενή παραγωγή (γεωργία, βιοτεχνία, κτηνοτροφία, κλπ). Ήταν φτηνότερος, μια βιομηχανική θέση εργασίας υπολογίζουν πως κοστίζει τριπλάσια σε αρχική επένδυση, από μια τουριστική. Τέλος, αναμφίβολα αποτελούσε σπουδαίο εξισορροπητικό παράγοντα για τις ανισότητες στην περιφερειακή ανάπτυξη, σίγουρα κανείς άλλος κλάδος δεν επέδρασε σε μεγαλύτερο ποσοστό, στην κυριολεκτική επιβίωση φτωχών περιοχών (πχ Μάνη, Ήπειρος, κλπ).
Πίσω, βέβαια, απ’ όλη αυτή τη ‘βιτρίνα’ υπάρχει και ο αντίλογος.  Έρευνες δείχνουν πως τα ευεργετικά αποτελέσματα στο εμπορικό ισοζύγιο, δεν είναι και τόσο ‘ξεκάθαρα’ όταν για παράδειγμα η δαπάνη για σίτιση (που αποτελεί περίπου το ένα τρίτο της συνολικής) των τουριστών δεν στηρίζεται κάθετα στην ντόπια παραγωγική δυνατότητα μιας οικονομίας, αλλά αναγκαστικά καταφεύγει στις εισαγωγές με αποτέλεσμα το ‘κέρδος’ να διαρρέει πάλι πίσω. Μ’ άλλα λόγια, όταν απλά ‘στρέφεσαι στον τουρισμό’ εγκαταλείποντας την γεωργία, είναι αμφίβολο εάν κερδίζεις ο ίδιος ή κάποιος άλλος. Το ίδιο βέβαια ισχύει όχι μόνο στην δαπάνη για τη σίτιση. Σήμερα η απασχόληση στον τουρισμό σε μεγάλο βαθμό στηρίζεται σε οικονομικούς μετανάστες, ή και σε ξένες επενδύσεις που ουσιαστικά ‘εξάγουν’ τα όποια κέρδη. Έρευνα για την Κρήτη, έδειξε πως μικρή είναι η πραγματική οικονομική συμμετοχή της ντόπιας κοινωνίας στο τουριστικό αποτέλεσμα.
Και για τα κρατικά ταμεία, το αποτέλεσμα είναι ‘διπλής όψεως’. Σε διεθνείς έρευνες έχει καταδειχθεί πως η τουριστική ανάπτυξη σε φορολογικούς παραδείσους, που δεν διέθεταν καμία άλλη πιθανότητα πόρων, κάθε άλλο παρά στην ευημερία των πληθυσμών κατέληξε. Αν και έχει συζητηθεί πολύ η φορολογική επιβάρυνση του τουριστικού προϊόντος (ο ΣΕΤΕ επίσης ‘διαμαρτύρεται’ πάγια με επιχείρημα την ανταγωνιστικότητα), φαίνεται πως η μειωμένη ή και μηδενική φορολόγηση του κλάδου, μάλλον συγκεντρώνει απλά το αποτέλεσμα στα χέρια μιας μικρής ντόπιας ή συνήθως και πολυεθνικής ελίτ. Στην χώρα μας έχει επιλεχθεί πάντως ο διαφορετικός δρόμος, περίπου καμιά πενηνταριά διαφορετικές φορολογικές επιβαρύνσεις πληρώνει (χωρίς να το ξέρει) ο τουρίστας με διάφορους τρόπους. Τέλος, είναι αναμφίβολη η μεγάλη συμμετοχή του κλάδου και στην παραοικονομία, καθώς η υπερβολική ζήτηση σε συνδυασμό με τις κρατικές καθυστερήσεις έφερε την παράλληλη ανάπτυξη των μη ξενοδοχειακών ‘καταλυμάτων’ (όπου η εργασία είναι συνήθως αδήλωτη, ο έλεγχος ουσιαστικά αδύνατος, κλπ). Είναι χαρακτηριστικό πως το ένα τέταρτο περίπου των άμεσα απασχολούμενων στον τουρισμό, αφορά αυτά τα καταλύματα (όπου μάλιστα οι περισσότεροι είναι οι ίδιοι οι κάτοχοί τους και όχι μισθωτοί).
Αναμφίβολη, τέλος, είναι η περιβαλλοντική επίπτωση της τουριστικής ανάπτυξης. Ήταν ένας παράγοντας που όλοι εξ ιδίας πείρας γνωρίζουμε πως στην Ελλάδα άργησαν πάρα πολύ οι ηγεσίες να τον φανταστούν καν. Αυτό είχε καταστροφικά αποτελέσματα. Πουθενά δεν έγιναν μελέτες ‘χωρητικότητας’, πληθυσμιακής δυνατότητας, κλπ, πουθενά δεν μετρήθηκε, δεν σχεδιάστηκε πόσα θα χτίσουμε και που. Οι τοπικές κοινωνίες εύκολα παραδόθηκαν στο εύκολο χρήμα, το κράτος αλλά και η τοπική αυτοδιοίκηση αποδείχθηκαν ανίκανοι και να τις κατευθύνουν και να τις προστατέψουν. Είναι πρόσφατη η κόντρα της κ. Μπιρμπίλη με τους εκσυγχρονιστές συναδέλφους της στο ΠΑΣΟΚ, για τις περιοχές NATURA, όταν επιχείρησε να βάλει έναν φραγμό (των δέκα στρεμμάτων) στο τσιμεντάρισμά τους. Το καινούριο φρούτο εξ άλλου του ‘αγροτουρισμού’, που πλασαρίστηκε σαν την πεμπτουσία της περιφερειακής ανάπτυξης, εναλλακτικού τουρισμού, κλπ, δείχνει τις προφανείς τάσεις η καταστροφή να φτάσει ακόμη κι εκεί που δεν θα το φανταζόμαστε ποτέ.
Έχει διατυπωθεί πως ο τουρισμός υπεραναπτύσσεται στρεβλά εκεί που οι οικονομίες δεν είναι ώριμες, εκεί που δεν προλαβαίνουν ποτέ να φτάσουν στην βιομηχανική και παραγωγική τους ωρίμανση. Είναι οι περιπτώσεις που και το αποτέλεσμά του είναι τελικά το πλέον αμφίβολο. Είναι νομίζω μια καλή περιγραφή και της  δικής μας περίπτωσης.
Η φύση είναι μοίρα. Έχουμε το πιο καλό κλίμα στην Ευρώπη. Έχουμε τις περισσότερες και τις καλύτερες παραλίες. Έχουμε (είχαμε) το ομορφότερο τοπίο. Έχουμε σπάνια πολιτιστική κληρονομιά. Είμαστε επομένως τουριστική χώρα. Όμως δεν αναρωτηθήκαμε ποτέ ΓΙΑΤΙ έρχεται κάποιος στην Ελλάδα. Δεν φάνηκε να καταλάβαμε πως για όλα ακριβώς τα παραπάνω έρχεται (και πάντως όχι για να τον μαχαιρώσουν), και πως εάν όλα τα παραπάνω δεν τα προστατέψουμε, ΔΕΝ ΘΑ Τα ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ για πάντα, με λίγα λόγια θα το κάψουμε το εργαλείο.
Είμαστε χώρα τουριστική, πάει να πει έχουμε το ‘συγκριτικό πλεονέκτημα’, αλλά έχουμε κακούς ηγέτες. Την ώρα μηδέν, που εάν ήμαστε σοβαροί, θα έπρεπε να ‘σταθούμε’, να τα σκεφτούμε όλα απ’ την αρχή, να βάλουμε κανόνες, να αποκτήσουμε μέτρο, ώστε να είμαστε ασυναγώνιστοι ακόμη και στο απώτερο μέλλον, εμείς βιαζόμαστε να ξεπουλήσουμε παραλίες, να προσελκύσουμε αβέβαιες επενδύσεις, ακόμη και να υποθηκεύσουμε θησαυρούς. Την ώρα που πρέπει να σκεφτούμε πως η όποια ‘ανάπτυξη’ οφείλει να επανασχεδιαστεί με γνώμονα το ποιος θα καρπώνεται τελικά το αποτέλεσμά της (και ποιος θα γλύφει τα κόκκαλα) εμείς επιλέγουμε τα Ναβαρίνα, τα All inclusive, και περιγράφουμε επιστημονικά ευχολόγια επιχειρηματικής υπευθυνότητας σύμφωνα με τα οποία ο τοπ-σεφ μιας τουριστικής μονάδας, θα ‘ήταν καλό’ να συνεννοηθεί με τις ‘τοπικές γεωργικές αγορές’ και να ‘επιλέξει τα ντόπια προϊόντα’. Είναι φανερό πως στραβά αρμενίζουμε, όπως στραβά αρμενίσαμε όλες αυτές τις δεκαετίες. Δεν είναι καθόλου τυχαίο, πως σε έρευνα του Πανεπιστήμιου του Αιγαίου  για την απασχόληση στον τουρισμό, συστήνεται η ‘μείωση των ασφαλιστικών εισφορών’ του κλάδου, καθώς και η ‘επέκταση των ελαστικών μορφών εργασίας’. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που ο ΣΕΤΕ ζητά να αποδεσμευτούν οι επενδυτικοί νόμοι, από την προϋπόθεση της δημιουργίας θέσεων πλήρους απασχόλησης. Πάντα οι πολιτικές έχουν να κάνουν με τις ταξικές επιλογές.
Τι, όμως, διαφορετικό να περιμένεις, όταν οι εκπρόσωποι ΟΛΩΝ των πολιτικών δυνάμεων της χώρας και μεταξύ τους κι εκείνοι που ευθύνονται για την αποβιομηχάνιση καθώς και την παράλυση της πρωτογενούς παραγωγής της, όπου σταθούν κι όπου βρεθούν δεν χάνουν την ευκαιρία να διατυπώσουν την ανόητη εξυπνάδα πως ‘ο τουρισμός είναι η βαριά μας βιομηχανία’ χωρίς να ντρέπονται.

4 σχόλια:

  1. Σωστή και ψύχραιμη τοποθέτηση.

    Όσο σκέφτομαι τα εισαγόμενα βουτυράκια στα πρωινά πολλών τουριστάδικων...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Σωστοτατος φιλε θαναση!
    Ο τι θελουν λενε και νομιζουν οτι ο κοσμος ουτε διαβαζει, ουτε εχει αποψη! Δυστυχως γι αυτους δεν ειναι ετσι!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Καλησπέρα Polsemannen..

    Η κυβέρνηση πάντως μάλλον δεν δείχνει και τόσο ..ψύχραιμη τελευταία :))).....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Καλησπέρα Elva..

    Ο κόσμος στην συγκεκριμένη περίπτωση του τουρισμού, δυστυχώς πολύ δύσκολα θα δεχόταν να αλλάξουν πράγματα. Πιστεύω πως μόνο το 'πάθημα' θα γίνει μάθημα. Όταν θα τα τσιμεντάρουμε ότι έχει απομείνει, θα κάψουμε και τα τελευταία δάση, θα μολύνουμε και το τελευταίο νερό, τότε μόνον (που δεν θα πατάει πια κανένας) αναγκαστικά μπορεί να πάρουμε τα πράγματα απ' την αρχή....

    ΑπάντησηΔιαγραφή